Döngüsel ekonomi modeli örneklerinden oluşacak blog dizimizin ilk yazısı, Tesla’nın güneş paneli kiralama sistemi.

Öncelikle güneş paneli nasıl enerji elde eder, basitçe anlatalım. Sizin de bildiğiniz gibi güneş sisteminde yüksek sıcaklık ve basınçtan dolayı sürekli füzyon reaksiyonları meydana geliyor ve oldukça ciddi seviyelerde enerji açığa çıkıyor. Dünyamızın en büyük enerji kaynağı olan güneş, sahip olduğu 386 milyar MW enerjiyi bu füzyon reaksiyonları sayesinde elde ediyor. Güneşin yapısı belki bu yazının konusu değil ama güneşin yapısıyla ilgili daha fazla bilgi isteyen okurlarımız, Evrim Ağacında yayımlanan bu yazıya göz atabilirler.

Güneş panelleri, güneşten gelen ışınları kollektörler yardımıyla toplayarak, elektrik enerjisine dönüştürür. Burada elektrik enerjisi üretimini sağlayan yegane unsur, fotovoltaik (PV) hücrelerdir. Fotovoltaik paneller, birçok güneş hücresinden oluşur ve silikon gibi yarı iletken malzemelerden üretilirler. Cam bir dilimin altına yerleştirilmiş fotovoltaik hücreler bir elektrik devresi oluşturur ve devreden geçen elektronların akışıyla elektrik üretimi sağlanır.

Sürdürülebilir ve yenilenebilir enerji kaynağı üreten güneş panellerinin kullanımı günden güne artıyor. Günümüzde, güneş paneli üreticileri, tüketiciye metrekare üzerinden fiyat çıkararak satış yapıyor. Sonrasında ürün tamamen tüketicinin olup, ürünün atık yönetimi, bakım ve onarımı tüketiciye kalıyor. Bahsi geçen sistemin günümüzde kullandığımız ekonomik modele benzerliğini fark edebilirsiniz. Haklısınız, bu yaygın olarak kullandığımız ekonomi model olan, lineer ekonomi şekli. Güneş paneli üreticileri, güneş panellerinin yaklaşık olarak yıllık ömrünün 25-30 sene olduğunu öngörerek bu süreci garantiye tabii tutuyorlar ve bu süre zarfında, zaman geçtikçe panellerin üretim potansiyeli düşüyor. Nihayetinde 30 senenin sonuna geldiğimizde ise panelin atık yönetimi tüketiciye kalmış oluyor.

Tesla’nın kiralama sistemi

Peki Tesla’nın güneş paneli sistemi tüketiciyle nasıl buluşuyor? Tesla’nın SolarCity şirketini satın almasından sonra başlayan RentSolar sisteminde, güneş panellerinin tüketiciye peşinatsız kiralanıyor. Yani lineer ekonomi modelinde olduğu gibi ürünün bakım, onarım ve atık yönetimi tüketiciye bırakılmıyor. Bununla kalmayarak, Tesla, müşteriyi yoran evrak yığınları, imzalar gibi işlemler yerine “tek tıklama” ile güneş panellerine sahip olmayı vaat ediyor. Bu sistemde uzun vadeli taahhüt olmadan, güneş panellerinin kurulumu, desteği, bakımı, onarımı tamamen şirkete ait. Tüketici ürüne sahip olmayıp ürünü kiraladığı için atık yönetimi de şirket kontrolünde gerçekleşiyor. Bir benzetme yapacak olursak, bu sistem şuan ki faydalanmakta olduğumuz internet hizmetine çok benziyor. RentSolar’da tüketicilere küçük, orta ve büyük olarak 3 ayrı paket sunuluyor. Bu paketler elektrik tüketimine göre ayrılmış. Günlük 10-14 kWh enerji üreten sistem “küçük” olarak, 29-41 kWh üreten de “büyük” olarak isimlendiriliyor. 

Döngüsel ekonominin uygulanma seçeneklerinden biri olan ürünün hizmet olarak sunulmasını RentSolar ile görüyoruz. Ürünün hizmet olarak sunulması nasıl bir modeli oluşturuyor? Bu modelde ürünün sahibi her zaman şirketlerdir ve ürünü tüketiciye kiralarlar. Bu sayede ürünün onarımını, yenilenebilir oluşunu, gerekli durumda model yükseltilmesi ve atık yönetimini şirketin kendisi üstlenir.

Günden güne büyüyen atık kıtaları, kullandıkça verimsizleşen ürünler, kuruluma, bakıma, onarıma ayrı ayrı harcanan paralar ve en önemlisi zaman..Gün geçtikçe azalan kaynaklarımız da cabası… RentSolar bunların önüne geçebilmek için sadece bir örnek.

RentSolar’ın hem şirket, hem tüketici, hem de dünyamız için artı değer katan yönlerinden bahsedelim. Öncelikle bu modelde şirket ürünün daimi sahibi oluyor. Böylelikle son ürünün atık yönetimi kendisinde olduğu için hammadde tüketimi noktasında, geri dönüşümün de etkisiyle, kontrolü eline alıyor. Aynı zamanda ürününü onararak daha uzun yıllar kullanılabilmesini garanti altına alıyor ve uzun vadede sürekli gelir elde etmiş oluyor. Bir de tüketici tarafına bakalım. Tüketici tek tıklama ile ürünü elde ederek başlıyor, sonrasında da ürünün bakımına ve onarımına hiç karışmıyor. Tüketici için bunun büyük bir rahatlık olduğu aşikar. Değişken bir faturanın olmaması tüketicinin giderini net olarak hesaplayabilmesine de olanak sağlıyor çünkü elektrik gideri sabit.

Son olarak bu modelin dünyamıza pozitif etkisinden bahsedecek olursak, ürünü hizmet olarak sunmanın ne kadar önemli olduğunu tekrar vurgulamış oluruz. Sınırlı kaynaklarımızın tüketiminin nüfus artışıyla beraber sürekli arttığını ve bu şekilde devam ettiğimiz takdirde artmaya da devam edeceğini biliyoruz. Lineer ekonomi modelindeki güneş panellerinin tüketiciye satıldığı ve tüketicinin bu panelleri kullandığı 25-30 yıllık sürenin sonunda ister istemez bu paneller atık haline geliyor. Atık yönetimini tüketiciye bırakmanın kaçınılmaz sonucu bu durum. Panellerin büyük bir kısmının cam olması yanında, paneller aynı zamanda bazı değerli bileşenleri de yapılarında bulunduruyor. IRENA (Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı) ile IEA-PVPS (Uluslararası Enerji Ajansı Fotovoltaik Güç Sistemleri Programı) tarafından ortaya konulan End-of-life managemenet: Solar Photovoltaic Panels (Fotovoltaik Panellerin Yaşam Sonu Yönetimi) adlı raporda “Yaklaşık 30 yıllık kullanım ömürlerinin sonunda fotovoltaik paneller, 2050’ye kadar küresel olarak tahmini 78 milyon ton hammadde ve diğer değerli bileşen stoğunun kilidini açabilir. Ekonomiye tam olarak geri enjekte edilirse, 2050’ye kadar geri kazanılan malzemenin değeri 15 Milyar ABD Dolarını aşabilir.” deniliyor. Bu konuda ayrıntılı bilgi isteyen okurlarımız bu sayfaya başvurabilirler.

78 Milyon ton hammaddenin sürekliliği dünyamızın geleceği için çok büyük bir önem arz ediyor. RentSolar sistemi, hem tüketiciyi yenilenebilir bir enerji kaynağına yönelttiği için, hem de güneş panellerini satmak yerine hizmet olarak tüketiciye sunduğu için önemli bir model oluşturuyor. Kaynaklarımızın geleceği ve sürdürülebilir dünya hedeflerimiz için RentSolar gibi uygulamalar önemli yere sahip olup döngüsel ekonomi modelleri bizlere daha güzel yarınlar sunuyor. Bu konuda yeni fikirler doğdukça sürdürülebilir bir gelecek hayallerimizin önü daha da açılıyor.

Yazının sonunda dilerseniz içinde RentSolar’ın da anlatıldığı keyifli TEDx konuşmasını izleyebilirsiniz.

Posted by:Burak Çamloğlu

Üniversite yıllarında da birçok sosyal projede ve öğrenci topluluklarında görev alan Burak, ODTÜ Metalurji ve Malzeme Mühendisliği bölümünden mezun oldu.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s