Gün geçtikçe sürdürülebilir odaklı çalışmaların benimsenmesi, bir önceki günden daha fazla ihtiyaç haline geliyor. Malzemelerden maksimum avantajı elde etmek amacıyla yeniden kullanmak, yenilemek ve sıfır atık sistemine dayalı dizayn yapmak büyük ihtiyaç oluyor. Savunma sanayi de döngüsel ekonominin benimsenmesinin ciddi ihtiyaç olduğu sektörlerden birisi. Bu yazımızda Hollanda Savunma Bakanlığı’nın ele aldığı bir vaka çalışmasını inceliyoruz.

Geçmişte savunma sektörü, üye devletlerin silahlı kuvvetlerinin, ihtiyaç duyulduğu şekilde kaynakları harcamak zorunda kalmaları durumunda çevresel kural ve düzenlemelerden muaf olmaları gerektiği inancıyla, AB kaynak verimliliği direktifleri kapsamında standart yükümlülüklere tabi tutulmamışlar. Bunu yaparken savunma sanayi firmalarının yeteneklerini ve operasyonel etkinlerini korumak amaçlanıyor. Bununla birlikte, Kasım 2016’da AB Komisyonu, döngüsel ekonomi ilkelerini savunma sektörüne aktarmaya yönelik bir direktif içeren Avrupa Savunma Eylem Planı (EDAP) ile yeni bir adım atıyor.

Tekrar söylememiz gerekirse döngüsel ekonomi, fikir oluşturma aşamasından başlayarak onarıcı ve yenileyici tasarım ve yapı yoluyla verimliliğe odaklanan kaynak odaklı bir ekonomik model. Döngüsel ekonomi aktif üretim ve tüketim zincirlerinde dolaşan ürünleri, bileşenleri ve malzemeleri mümkün olduğunca uzun süre tutmak, böylece tüm malzeme birimlerinin, parçalarının ve parçacıklarının yaşam döngüsünü uzatarak ek değer elde etmeyi ve korumayı hedefliyor.

Savunma sektöründe çevik ve duyarlı olma ihtiyacı argümanı geçerli bir argüman. Döngüsel ekonomi modellerini savunma sektörüne başarılı bir şekilde entegre etmek, bu modellerin yalnızca kaynak tüketimini değil, aynı zamanda silahlı kuvvetlerin önceliklerini de ele alması gerektiği anlamına geliyor. Bu öncelikleri yetenek, performans, malzeme tedarik güvenliği, verimlilik, araştırma ve teknoloji olarak özetleyebiliriz.

Hollanda silahlı kuvvetlerinde üniforma ve kişisel eşyaların döngüsel ekonomisi

Hollanda’da, Hollanda Savunma Bakanlığı, Kleding en Persoonsgebonden Uitrustingsbedrijf (KPU – giyim ve kişisel teçhizat şirketi) ve Hollanda hükümeti atıkları azaltmak ve donanma, ordu, hava kuvvetleri ve askeri polis için üniforma, kask ve diğer kişisel ekipmanların hizmet ömrünü uzatmak için döngüsel ekonomi ilkelerini kullanıyor.

2017’de KPU’nun yaklaşık 2.000 stok tutma birimiyle ilgilenen 60.000 müşterisi vardı. Her yıl, KPU çeşitli personele yaklaşık 500.000 sipariş gönderiyor ve diğer 13.000 personel, belirli görevler için göreve özel çöl kıyafetleri gibi giyim ve özel üniformalar için KPU’ya geliyor. Döngüsel bir yöntemi kullanmadan önce, kullanılmış iş kıyafetleri ve kişisel ekipman teslim edilip yeni ürünler veriliyordu. Suç faaliyetlerinde suistimali önlemek için her zaman eski üniforma ve teçhizat toplanıp yakılırken, artık bu şekilde imha edilmiyor. Yakma işleminin Hollanda Savunma Bakanlığı için gereksiz bir masraf olduğunun ve yakma işlemi ile yedek üniforma satın alınması gerektiğinin farkına vardıktan sonra giysi malzemelerini yakma uygulaması sona erdiyorlar. İçlerinde hala kullanım değeri olan malzemeleri imha etmek Hollanda’ya yılda yaklaşık 500.000 €’ya mal oluyordu (Defensie Materieel Organisatie, 2016). Kategori Yönetimi sözleşme müdürü Mireille Hendricks-de Jorge, bu eski uygulamaları değiştirmenin faydalarından şöyle bahsediyor: “Atıkları ortadan kaldırmanın birçok sürdürülebilirlik ve çevre sorununu ve problemini çözmenin anahtarı olduğunu görüyoruz. Giysi ve üniforma üretimini azaltarak boyama işleminden kaynaklanan kirliliği azaltabiliriz. Ayrıca, çok sayıda işlenmemiş malzemenin kullanımını önleyebilmemiz ve dolayısıyla çevresel etkiyi azaltabilmemiz çok önemlidir. Sonuç olarak, daha azı israf edilecek, daha az kirlilik olacak ve daha az çöp sahasına gidecekti “.

Hollanda Savunma Bakanlığı, ya malzemeleri yeniden dağıtım için envantere geri gönderen ya da savunma sektörü dışında işbirliği yoluyla işlenen yeni bir politika yoluyla, alınan üniforma ve malzemelerin daha fazlasını geri dönüştürmek ve yeniden kullanmak için döngüsellik yöntemlerini kullanmaya başlıyor. Neredeyse yeni durumdaki ürünler yıkanıp saklanıyor. KPU, gevşek dikişler veya eksik tokalar üzerinde basit onarımlar yapmak için özel bir tesis kuruyor. Ayrıca botların ömrünü uzatmak ve yeni ayakkabı satın alma ihtiyacını azaltmak için ortopedik bir ayakkabı tamir atölyesi kuruyorlar. Yalnız aramid ve kevlar içeren kurşun geçirmez yelekler gibi ürünler henüz yeniden kullanılmıyor veya geri dönüştürülmüyor.

Yeniden satın almak yerine yeniden kullanarak ve tamir ederek, Hollanda Savunma Bakanlığı yılda 8-10 milyon € tasarruf ettiğini ve kıyılmış kumaşın ilk yıl geliri satışlarda yaklaşık 168.000 € olduğunu söylüyor.

Hollanda Savunma Bakanlığı’nın yaptıklarından söz ettikten sonra gelelim yazımızın başlığında da belirttiğimiz yol haritasına; bu yol haritası bize somut bir eylemden çok somutlaştıracağımız bir döngüsel modelin yol haritasını gösteriyor.

Döngüsel ekonomiyi savunma sektörüne aktarmak için yol haritası

Hollanda Kalkınma Bakanlığı, döngüsel bir ekonomi modelinin mümkün olduğunu gösteriyor. Ancak, savunma sektöründeki döngüsel yöntemlerin anlaşılması bölüm bölümdür diyebiliriz. Avrupa Savunma Eylem Planı kapsamında uygulamaya yönelik sistematik bir metodoloji bulunmuyor. Bu vaka çalışmasında paydaşlar için, döngüsel ekonomi aktarımını organize etmek ve planlamak için bir “yol haritası” sağlamak üzere aşağıdaki yapıyı öneriliyor.

Açıklanan aşamalar, kamu ve özel sektördeki farklı alanlardaki uzmanların katılımını gerektiriyor. Teknoloji odaklı bir yol haritası, inovasyona dayalı bir yol haritası ve bir iş modeli yol haritası dahil olmak üzere alternatif seçenekler değerlendiriliyor. Savunma sektöründeki saha çalışmasından elde edilen öğrenmeye dayalı olarak, en uygun görülen yol haritası sunuluyor. Bu yol haritası aşağıdaki görselde bulunan 4 fazdan oluşuyor.

4 fazlı yol haritası

Faz 1 : Topluluk Kurulması

Bu çalışmadaki birinci faz paydaşları belirleme, bir araya getirme ve bunları koordine etmeye dayanıyor. Devlet kurumları, araştırma merkezleri, savunmayla ilgili endüstriler ve akademisyenler dahil olmak üzere, alandaki ve ilgili alanlardaki paydaşlardan genel bir koordinatör ve uzmanlar, aktarımla ilgili doğru konuşmaları üretmek için gerekiyor. Uzmanların birlikte tartışmalar yapmaları için doğru platformu sağlamak, uzmanları toplamak ve sonraki aşamalar için sağlam bir temel oluşturmak için bu aşamada kritik gözüküyor.

Faz 2 : Sektörün gereksinimlerinin belirlenmesi

Çeşitli paydaşların bir araya gelmesi için bir platform kurulması aşamasından sonra, savunmada döngüsel ekonominin aktarılmasının önündeki gereksinimler, fırsatlar, sınırlamalar ve engeller etrafında verimli bir tartışma ve bilgi alışverişi başlatmak mümkün oluyor. Ulusal savunma bakanlıklarının, sanayinin ve araştırma topluluğunun karşılaştığı zorlukları yeterince yakalamak için tartışmanın sektörler arası olması düşünülüyor. Zorluklar ayrıca finans, politika ve mevzuat gibi temalara göre de değerlendirilebilir. AB için bu temalar hem ulusal hem de Avrupa düzeyinde değerlendirilmesinin önemli olduğu bu faz altında belirtiliyor.

Faz 3 : Politika ve düzenleyici girdilerin oluşturulması

Yeni bir döngüsel modelin aktarılması, süreci kolaylaştırmak için muhtemel boşlukların kapatılması ve gereksinimlerin azaltılması gibi politika ve yasal düzenlemeler gerektiriyor. 2. fazda elde edilen bilgileri kullanarak, uzmanlar bu amaç için ilgili politika ve yasama alanlarını belirliyor. Bu süreç de bu çalışmanın üçüncü fazını oluşturuyor.

Faz 4 : Finansman ihtiyaçlarının ve finansman planlarının oluşturulması

Savunma sektöründe döngüsel ekonomiye aktarımı finanse etmek için finansman ihtiyaçlarını ve uygun finansman planlarını belirlerken, finansman süresinin belirlenmesi ve sivil sektördeki yatırımlarla karşılaştırmalı bir kıyaslama belirlenmesi, dengeli bir finansman seviyesini koruyor. AB’deki finansmanın hem Avrupa düzeyinde hem de ulusal düzeyde belirlenmesi gerekliliği bu faz altında öneriliyor.

Bu 4 fazdan oluşan yol haritası ile, ilgili uzmanlar ve paydaşlar, savunmada döngüsel ekonomiyi uygulamak için bir yol oluşturmak için bir yapı oluşturabilir. Bu yazımızda bahsettiğimiz Hollanda Kalkınma Bakanlığı’nın örnek olay incelemesi, döngüsel ekonomi uygulamalarının savunma sektöründe nasıl işlediğini ve maliyet tasarrufu yaratırken, gereksiz israfı azaltırken askeri operasyonları geliştirebileceğini gösteriyor. Örnek aynı zamanda inovasyon ve kamu-özel ortaklıklarının da model aracılığıyla nasıl teşvik edilip oluşturulabileceğini gösteriyor. Bu uygulamalar çoğaltılabilse de, genel olarak, tüm sektörlerdeki döngüsel yöntemlerin hala parçalanmış olduğu ve döngüsel ekonomi söz konusu olduğunda Hollanda Savunma Bakanlığı veya firma için herkese uyan tek bir yaklaşım olmadığı unutmamak gerekiyor. Döngüsellik ilkelerini aktarırken, her zaman sektöre özgü hususların dikkate alınması gerekiyor ve bu genellikle bu hususları ele almak için aktif bir sürecin gerekli olacağı anlamına geliyor. Dahası, döngüsel ekonomi savunma sektöründe uygulandıkça, politika yapıcıların alana özel gereksinimler ve özellikler için özel bir değerlendirme yapmaları gerekiyor.

Bu yazımızda Hollanda Savunma Bakanlığı’nın döngüsel ekonomi için oluşturduğu 4 fazdan oluşan yol haritasını inceledik. Aslına bakarsak bu yol haritası sadece savunma sanayi bazında değil diğer sektörler için de uygulanabilir. Döngüsel ekonomi modellerine dair çalışmalar şu sıralar birçok sektörde aktif olarak sürüyor. Döngüsel ekonominin getirileri düşünüldüğünde bu modele geçişi sağlam temellere oturtmak için hazırlanan yol haritaları büyük önem arzediyor.

Döngüsel ekonomiyi nasıl uygulayacağımıza dair soru işaretleri birçoğumuzun kafasında yer ediyor. Yol haritasını inceledikten sonra bu konuda da bilgi edinmek isterseniz sitemizde yer alan Nasıl Uygularım kısmını inceleyebilirsiniz.

Döngüsel ekonomi yazılarımıza sizler de katkı sağlamak isterseniz, Instagram üzerinden (@modeteam_) veya LinkedIn hesaplarımız üzerinden (Nur Sena AkayBurak Çamloğlu) bizlerle iletişime geçebilirsiniz. Yorumlarınıza, fikirlerinize açık olduğumuzu belirtir sağlıklı ve güzel hafta sonları dileriz!

Posted by:Burak Çamloğlu

Üniversite yıllarında da birçok sosyal projede ve öğrenci topluluklarında görev alan Burak, ODTÜ Metalurji ve Malzeme Mühendisliği bölümünden mezun oldu.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s