Bu bir gelecek senaryosu değil. Birçok büyük şirket döngüselliğe adım atmış durumda.

Son birkaç yılda, küresel endüstriyel sistemlerin sürdürülebilirliğini artırma söylemi giderek kapalı döngü tedarik zincirlerine ve iş modellerine odaklandı ve döngüsel ekonomiye geçiş için çaba sarf edilmesi gerektiği fikri ivme kazandı. Döngüsel ekonomi, sıfır atık ekonomisinin ideal hedefini izleyerek küresel endüstriyel sistemleri yeniden şekillendirir. Genel anlamda, bir döngüsel ekonomi geçişi ekonomik kalkınma yolunu yeniden yönlendirmek, toplumsal ve çevresel etkileri gezegen sınırlarının aşılmadığı önceki aşamalara döndürmek için bir gündem olarak görülüyor. Geçmişte, doğal çevre, küresel ölçekte insan toplumu tarafından çıkarılan doğal kaynakların ve üretilen atıkların miktarıyla baş edebiliyordu. Günümüzde insan faaliyetlerinin etkileri, ekosistemlerin küresel ölçekte esnekliğini aşıyor. Döngüsel ekonomi görüşü, “atık” kavramının aşamalı olarak kaldırıldığı bir gelecek öneriyor.

Döngüsel ekonomiyi bir gereksinim olarak görmek süregelen hayatın içinde zor olabilir. Ülkemizde ve dünyada döngüsel ekonomi üzerine yapılan çalışmalar da büyük bir kısmı farkındalık yaratmaya yönelik atılımlar oluşturuyor. Ülkemizde döngüsel ekonominin önemine dikkat çekme, bu konuda farkındalık yaratma konusunda çaba harcayan ana oluşumlardan biri olarak Sürdürülebilir Kalkınma Derneğini gösterebiliriz. SKD Türkiye sürdürülebilir kalkınmayı sürdürülebilir kaynak yöntemiyle elde etmeyi amaçlıyor. Bu süreçte iş dünyasında farkındalık yaratma amacıyla birçok konferans, toplantı yaparlarken aynı zamanda sitelerinde de E-Bültenler yayınlayarak konuya dikkat çekmeye devam ediyorlar.   

SKD Türkiye’nin döngüsel ekonomi konusunda Türkiye’de yürüttüğü en önemli çalışmalardan biri olarak, Türkiye Materyalleri Pazaryeri (Turkey Materials Marketplace) projesini gösterebiliriz.

Türkiye Materials Marketplace, malzemelerin endüstriler arası yeniden kullanımını desteklemek amacıyla tasarlanmış, bulut tabanlı bir platformdur.

http://turkey.materialsmarketplace.org/
Materials Marketplace Türkiye internet sayfasından alıntı. (http://turkey.materialsmarketplace.org/)

Dünyada döngüsel ekonomi üzerine çalışmalar yapan bir kuruluş araştırdığımızda ise dikkatimizi The Ellen MacArthur Foundation çekiyor. Döngüsel ekonomiye geçişi hızlandırma amacıyla faaliyet gösteren Ellen MacArthur Vakfı 2010 yılında kuruldu. Kuruluşundan bu yana iş dünyası, hükümet ve akademi genelinde karar vericilerin gündeminde dairesel ekonomiyi kuran küresel bir düşünce lideri olarak öne çıkıyor. Stratejik Ortaklarının desteğiyle vakfın çalışmaları birbiriyle bağlantılı altı alana odaklanıyor: 

  • Öğrenme: Döngüsel ekonomiye geçiş için gerekli vizyonu, becerileri ve zihniyetleri geliştirmek.
  • İş: Döngüsel yeniliği katalizlemek ve ölçeğe ulaşması için koşullar yaratmak.
  • Kurumlar, Hükümetler ve Şehirler: Döngüsel bir ekonominin gelişmesi için olanaklı koşullar yaratmak.
  • İçgörü ve Analiz: Geçişin yararları ve sonuçları hakkında sağlam kanıtların sağlanması.
  • Sistemli Girişimler: Küresel ekonomiyi küresel ölçekte ölçeklendirmek için önemli malzeme akışlarını dönüştürmek.
  • Haberleşme: Döngüsel ekonomi etrafında küresel bir izleyici kitlesinin katılımının sağlanması.

Peki döngüsel ekonomi çalışmaları sadece farkındalık yaratma bazında mı kalıyor ? Özel şirketler döngüsel ekonomi çalışmaları yapıyor mu? Elbette birçok şirket döngüsel ekonomi bazında çalışmalar yapıyor. Dünyada farklı sektörlerde farklı firmalardan birçok döngüsel ekonomi modelli çalışmalar görüyoruz. Üstelik bu çalışmalar kağıt üzerinde değil, hayatımızda nefes alan çalışmalar. Gelin bunların birkaçına burada kısaca değinelim.

Nestlé 2019 sürdürülebilirlik hedefleri

Nestle ile başlayalım. Nestlé Waters, İsviçre’nin en büyük tarımsal biyogaz üretim tesisini açtı. Valbroye tesisi, yakındaki Henniez şişelenmiş su tesisi için yenilenebilir enerji üretmek amacıyla yerel ineklerden 25.000 ton gübre kullanıyor.Tesis aynı zamanda İsviçre elektrik şebekesi için elektrik üretecek – yılda 1.000’den fazla hane halkına enerji sağlayacak. İşlendikten sonra, gübre yerel çiftçiler tarafından doğal bir gübre olarak kullanılabiliyor.Gübre kullanılarak tesis, CO2 emisyonlarını yılda 1.750 ton azaltmayı hedefliyor. Ayrıca biyogaz üretmek için İsviçre’deki Nescafé ve Nespresso üretim alanlarından kullanılmış kahve öğütme alanlarını geri dönüştürüyor. Üretilen ısıyı kullanan Henniez tesisi, toplam yenilenebilir enerji kullanımını yüzde 50’nin üzerine çıkarmayı hesaplıyorlar. Böylelikle kaynak tüketimini azaltıyor ve yenilenebilir enerji kullanımını arttırıyor. Bir örnekte de ülkemizde yapılan projeden bahsedelim. PepsiCo Naturalis (Organomineral Gübre) Projesi ile kendi gübresini üretip, cipslik patates tarlalarında bunu kullanıyor.  PepsiCo, ülkemizde de kaynaklarımızın daha verimli kullanılmasına odaklanıyor. “Naturalis projesi ile, PepsiCo’nun İzmit yiyecek fabrikalarında ortaya çıkan patates kabuğu, nişasta gibi organik atıklar anaerobik çürütme tesisinde önce biyogaza, akabinde elektrik enerjisine dönüştürülüyor. Elektrik üretimi sonrasında kalan çamur önce kurutuluyor, ardından patates bitkisinin ihtiyaç duyduğu mineraller eklenerek Naturalis adı verilen organomineral gübre elde ediliyor. Üretilen enerji, fabrikaların ihtiyaçlarının yaklaşık %40’ını karşılarken, PepsiCo çiftçilerine taban gübresi olarak verilen Naturalis ile gübre üretiminde kullanılan kimyasallar %40, gübreden kaynaklı karbon salımı ise .5 azaltılmış oluyor.”  Son olarak kısa bir örnek daha verelim. Döngüsel ekonominin başlıca amaçlarından birisi bir endüstrinin atığının diğer bir endüstriye hammadde oluşu diyoruz. Looptworks isimli Amerikan şirketi Southwest Airlines ile anlaşma yapıyor. Anlaşma havayolu firmasında terkedilmiş eşyaları ve bu şirketin eskimiş deri koltuk yüzlerini tekrardan üretimde hammadde yapmak üzerine kurulu. Looptworks koltuk yüzlerini ve terk edilmiş eşyaları Southwest Airlines’tan alıyor, bunları kullanarak futbol topu,çanta,cüzdan ve benzeri ürünler üretiyor. Böylelikle Soutwest Airlines’ın atıkları Looptworks’un hammaddesi olacak şekilde yönetiliyor. Bu 3 uygulama gibi döngüsel ekonomi modeline uygun birçok uygulama var. 

Dünya çapında döngüsel ekonomi modellemeleri günden güne artarak sürüyor. Kaynakların azalıyor oluşu, atık kıtalarının meydana gelmesi gözleri döngüsel ekonomi modeline çeviriyor. Doğrusal (lineer) ekonomi modelinin sürdürülebilir olmayışı gözlerimizin önünde duruyor. Döngüsel ekonomi modeli dünyamızın geleceği için umut veriyor. Döngüsel ekonomi modeline dair örnekleri blog yazılarımızdan da takip edebilirsiniz.